لزوم بازنگري در سياست تامين نقدينگي بانكها
1-1 - منابع داخلی بانک‌ها
الف- منابع قابل تامین از طریق بازار بین بانکی ریالی
در صورت راه‌اندازی بازار بین بانکی ریالی، بانک‌ها مي‌توانند به جای مراجعه به بانک مرکزی، در صورت کسری منابع، مشکل نقدینگی‌شان را از طریق یکدیگر و در قالب قراردادهای بازار بین بانکی ریالی حل کنند. در بین روش‌های متنوعی که برای تامین مورد نیاز بانک‌ها وجود دارد، استقراض از بازار بین بانکی به دلیل نقش آن در کاهش وابستگی بانک‌ها به بانک مرکزی و توزیع کاراتر نقدینگی، اهمیت خاصی برای بانک مرکزی دارد. متقابلا انتظار مي‌رود با راه‌اندازی سیستم تسویه بلادرنگ و با احساس نیاز بانک‌ها به منابع نقد، استقراض و وام گیری بین بانک‌هایی که بعضا با مازاد یا کسری نقدینگی روبه‌رو هستند در بازار فوق گسترش یابد. متاسفانه هنوز در کشور ما بازار بین بانکی پول داخلی راه‌اندازی نشده است، اما مي‌توان امیدوار بودکه استقرار سیستم تسویه بلادرنگ باعث توجه بیشتر مقامات به این بازار و تلاش در جهت راه‌اندازی هرچه سریعتر آن به صورت یک بازار رسمي شود.
ب-موجودی بانک‌ها نزد یکدیگر
در غیاب بازار بین بانکی، مبادلات و استقراض بانک‌ها از یکدیگر همچنان جریان دارد. معمولا تعهدات بانک‌ها به همدیگر در قالب حساب‌های عهده ما و عهده آنها برای تسهیل مبادلات دو جانبه بین بانک‌ها نگهداری مي‌شود. مبالغی که هر بانک به‌صورت سپرده‌های مدت‌دار یا دیداری نزد بانک‌های دیگر دارد به‌طور بالقوه این قابلیت را دارند که در صورت نیاز برای استفاده جهت تسویه پرداخت‌ها به کار گرفته شوند. هرچند استفاده از این وجوه بر کل میزان نقدینگی در سیستم بانکی نخواهد افزود، اما تبادل وجوه مازاد بین بانک‌ها باعث مدیریت کاراتر نقدینگی خواهد شد. عمده سپرده بانک‌ها نزد یکدیگر را سپرده‌های ارزی بانک‌ها، نزد بانک‌های خارجی یا شعب خارج تشکیل مي‌دهند.
ج- اوراق بهادار
بانک‌ها مي‌توانند اوراق بهادار موجود در پرتفوی خود را به‌صورت وثیقه نزد بانک مرکزی تودیع کنند تا بانک مرکزی بر حسب ارزیابی خود از ارزش اوراق، حساب تسویه بانک‌ها را بستانکار کند. روش دیگر آن است که بانک مرکزی در قالب عملیات repo در ابتدای روز اوراق بهادار بانک‌ها را خریده و معادل ارزش آن، حساب تسویه بانک‌ها را بستانکار کند. در پایان روز به میزان موجودی حساب تسویه بانک‌ها، اوراق باز فروش مي‌شوند.
2-1 - استفاده از وجوه بانک مرکزی
الف- سپرده قانونی بانک‌ها
در میان اقلامي‌که در بخش قبل جهت تامین نقدینگی سیستم برشمرده شد، برای کشور ما، سپرده قانونی بانک‌ها نزد بانک مرکزی از اهمیت خاصی برخوردار است. دلیل این امر آن است که اولا با توجه به تلاش‌های انجام شده در جهت انقباض نقدینگی، نسبت سپرده قانونی در کشور ما به نحو قابل توجهی بالاست. ثانیا، سپرده قانونی بانک‌ها همچنین از این جهت قابل اعتماد‌ترین منبع برای تامین نقدینگی سیستم است که با توجه به اینکه عملا از وجوه نزد بانک مرکزی است، استفاده از آن هیچ‌گونه ریسک اعتباری به دنبال ندارد. به همین دلیل استفاده از این منبع به وسیله کمیته ناظر بر طراحی سیستم‌های تسویه‌پرداخت‌ها BIS در قالب «اصول بنیادی» توصیه شده است.
اما چنانچه تفسیر حداکثری از قانون به بانک مرکزی اجازه مي‌دهد تا همه منابع بلوکه شده در این حالت را طی روز برای تسویه پرداخت‌ها استفاده کند، در این صورت تمام ظرفیت فوق- با این قید که پس از پایان روز عودت داده مي‌شود – برای استفاده بین روز در حساب تسویه بانک‌ها در اختیار مي‌باشد.
بنابراین بر اساس تفسیر حداقلی از قانون پولی و بانکی، در عمل با توجه به مقررات، شاید مقدار محدودی از سپرده قانونی بانک‌ها نزد بانک مرکزی برای تامین نقدینگی بین روز قابل استفاده باشد که این مبلغ نقدینگی در مقابل نیاز سیستم بانکی پس از استقرار سیستم تسویه بلادرنگ ممکن است، کفایت نکند. لذا به‌نظر مي‌رسد بانک مرکزی بايد چاره‌اندیشی‌هایی همچون امکان استفاده بانک‌ها از تسهیلات اعتباری بین روز را در دستور کار داشته باشد.
ب-وجوه دولتی
وجوه دولتی به موجب قانون، نزد بانک مرکزی سپرده‌گذاری مي‌شوند. چون بانک مرکزی فاقد شعبه در سرتاسر کشور است، 12درصد از سپرده دولتی را در حساب‌های دولتی نزد بانک‌های عامل تودیع مي‌کند تا برای پرداخت‌های دولت مورد استفاده قرار گیرند و 88درصد مابقی در اختیار بانک مرکزی قرارگرفته و از حساب‌های بانک‌ها نزد بانک مرکزی مستقیما برداشت مي‌شود. بررسی‌های به عمل آمده نشان مي‌دهند که به استثنای مواقعی از سال (مانند پایان هر ماه یا هفته پایانی سال) که برداشت از حساب‌های دولتی زیاد است، بانک‌ها از حیث جریان واریز و برداشت از حساب‌های دولتی با مازاد منابع مواجهند. لذا وجوه دولتی نیز به عنوان یکی از گزینه‌های قابل بررسی در تامین نقدینگی مطرح مي‌باشد؛ ولی این شرایط در تمامي بانک‌ها یکسان نبوده ولی قابل کنترل و بررسی می‌باشد.
نتیجه گیری:
اگر چه با استقرار سیستم‌های جدید پرداخت، مبادلات بانکی و کل بخش مالی دچار تغییرات ساختاری گشته و سرعت و امنیت مبادلات بین بانکی تا حد زیادی افزایش مي‌یابد. با این حال، در ازای دستاوردهای یاد شده لازم است، بانک مرکزی حجم بالایی از نقدینگی را در قالب تسهیلات اعتباری بین روز در سیستم تسویه پرداخت‌ها صرف نماید. توجه لازم در به‌کارگیری سیاست‌های پولی مناسب و نیز هماهنگی بین سیاست‌های پولی و مقررات و ابزارهای به‌کار گرفته شده در استفاده از منابع تامین نقدینگی مورد نیاز بانک‌ها نقش قابل توجهی در موفقیت سیستم تسویه پرداخت بلادرنگ دارد.
الف- منابع قابل تامین از طریق بازار بین بانکی ریالی
در صورت راه‌اندازی بازار بین بانکی ریالی، بانک‌ها مي‌توانند به جای مراجعه به بانک مرکزی، در صورت کسری منابع، مشکل نقدینگی‌شان را از طریق یکدیگر و در قالب قراردادهای بازار بین بانکی ریالی حل کنند. در بین روش‌های متنوعی که برای تامین مورد نیاز بانک‌ها وجود دارد، استقراض از بازار بین بانکی به دلیل نقش آن در کاهش وابستگی بانک‌ها به بانک مرکزی و توزیع کاراتر نقدینگی، اهمیت خاصی برای بانک مرکزی دارد. متقابلا انتظار مي‌رود با راه‌اندازی سیستم تسویه بلادرنگ و با احساس نیاز بانک‌ها به منابع نقد، استقراض و وام گیری بین بانک‌هایی که بعضا با مازاد یا کسری نقدینگی روبه‌رو هستند در بازار فوق گسترش یابد. متاسفانه هنوز در کشور ما بازار بین بانکی پول داخلی راه‌اندازی نشده است، اما مي‌توان امیدوار بودکه استقرار سیستم تسویه بلادرنگ باعث توجه بیشتر مقامات به این بازار و تلاش در جهت راه‌اندازی هرچه سریعتر آن به صورت یک بازار رسمي شود.
ب-موجودی بانک‌ها نزد یکدیگر
در غیاب بازار بین بانکی، مبادلات و استقراض بانک‌ها از یکدیگر همچنان جریان دارد. معمولا تعهدات بانک‌ها به همدیگر در قالب حساب‌های عهده ما و عهده آنها برای تسهیل مبادلات دو جانبه بین بانک‌ها نگهداری مي‌شود. مبالغی که هر بانک به‌صورت سپرده‌های مدت‌دار یا دیداری نزد بانک‌های دیگر دارد به‌طور بالقوه این قابلیت را دارند که در صورت نیاز برای استفاده جهت تسویه پرداخت‌ها به کار گرفته شوند. هرچند استفاده از این وجوه بر کل میزان نقدینگی در سیستم بانکی نخواهد افزود، اما تبادل وجوه مازاد بین بانک‌ها باعث مدیریت کاراتر نقدینگی خواهد شد. عمده سپرده بانک‌ها نزد یکدیگر را سپرده‌های ارزی بانک‌ها، نزد بانک‌های خارجی یا شعب خارج تشکیل مي‌دهند.
ج- اوراق بهادار
بانک‌ها مي‌توانند اوراق بهادار موجود در پرتفوی خود را به‌صورت وثیقه نزد بانک مرکزی تودیع کنند تا بانک مرکزی بر حسب ارزیابی خود از ارزش اوراق، حساب تسویه بانک‌ها را بستانکار کند. روش دیگر آن است که بانک مرکزی در قالب عملیات repo در ابتدای روز اوراق بهادار بانک‌ها را خریده و معادل ارزش آن، حساب تسویه بانک‌ها را بستانکار کند. در پایان روز به میزان موجودی حساب تسویه بانک‌ها، اوراق باز فروش مي‌شوند.
2-1 - استفاده از وجوه بانک مرکزی
الف- سپرده قانونی بانک‌ها
در میان اقلامي‌که در بخش قبل جهت تامین نقدینگی سیستم برشمرده شد، برای کشور ما، سپرده قانونی بانک‌ها نزد بانک مرکزی از اهمیت خاصی برخوردار است. دلیل این امر آن است که اولا با توجه به تلاش‌های انجام شده در جهت انقباض نقدینگی، نسبت سپرده قانونی در کشور ما به نحو قابل توجهی بالاست. ثانیا، سپرده قانونی بانک‌ها همچنین از این جهت قابل اعتماد‌ترین منبع برای تامین نقدینگی سیستم است که با توجه به اینکه عملا از وجوه نزد بانک مرکزی است، استفاده از آن هیچ‌گونه ریسک اعتباری به دنبال ندارد. به همین دلیل استفاده از این منبع به وسیله کمیته ناظر بر طراحی سیستم‌های تسویه‌پرداخت‌ها BIS در قالب «اصول بنیادی» توصیه شده است.
اما چنانچه تفسیر حداکثری از قانون به بانک مرکزی اجازه مي‌دهد تا همه منابع بلوکه شده در این حالت را طی روز برای تسویه پرداخت‌ها استفاده کند، در این صورت تمام ظرفیت فوق- با این قید که پس از پایان روز عودت داده مي‌شود – برای استفاده بین روز در حساب تسویه بانک‌ها در اختیار مي‌باشد.
بنابراین بر اساس تفسیر حداقلی از قانون پولی و بانکی، در عمل با توجه به مقررات، شاید مقدار محدودی از سپرده قانونی بانک‌ها نزد بانک مرکزی برای تامین نقدینگی بین روز قابل استفاده باشد که این مبلغ نقدینگی در مقابل نیاز سیستم بانکی پس از استقرار سیستم تسویه بلادرنگ ممکن است، کفایت نکند. لذا به‌نظر مي‌رسد بانک مرکزی بايد چاره‌اندیشی‌هایی همچون امکان استفاده بانک‌ها از تسهیلات اعتباری بین روز را در دستور کار داشته باشد.
ب-وجوه دولتی
وجوه دولتی به موجب قانون، نزد بانک مرکزی سپرده‌گذاری مي‌شوند. چون بانک مرکزی فاقد شعبه در سرتاسر کشور است، 12درصد از سپرده دولتی را در حساب‌های دولتی نزد بانک‌های عامل تودیع مي‌کند تا برای پرداخت‌های دولت مورد استفاده قرار گیرند و 88درصد مابقی در اختیار بانک مرکزی قرارگرفته و از حساب‌های بانک‌ها نزد بانک مرکزی مستقیما برداشت مي‌شود. بررسی‌های به عمل آمده نشان مي‌دهند که به استثنای مواقعی از سال (مانند پایان هر ماه یا هفته پایانی سال) که برداشت از حساب‌های دولتی زیاد است، بانک‌ها از حیث جریان واریز و برداشت از حساب‌های دولتی با مازاد منابع مواجهند. لذا وجوه دولتی نیز به عنوان یکی از گزینه‌های قابل بررسی در تامین نقدینگی مطرح مي‌باشد؛ ولی این شرایط در تمامي بانک‌ها یکسان نبوده ولی قابل کنترل و بررسی می‌باشد.
نتیجه گیری:
اگر چه با استقرار سیستم‌های جدید پرداخت، مبادلات بانکی و کل بخش مالی دچار تغییرات ساختاری گشته و سرعت و امنیت مبادلات بین بانکی تا حد زیادی افزایش مي‌یابد. با این حال، در ازای دستاوردهای یاد شده لازم است، بانک مرکزی حجم بالایی از نقدینگی را در قالب تسهیلات اعتباری بین روز در سیستم تسویه پرداخت‌ها صرف نماید. توجه لازم در به‌کارگیری سیاست‌های پولی مناسب و نیز هماهنگی بین سیاست‌های پولی و مقررات و ابزارهای به‌کار گرفته شده در استفاده از منابع تامین نقدینگی مورد نیاز بانک‌ها نقش قابل توجهی در موفقیت سیستم تسویه پرداخت بلادرنگ دارد.
+ نوشته شده در چهارشنبه هجدهم آبان ۱۳۹۰ ساعت 16:46 توسط سیاوش یحیوی
|
بنام خدا